سرمقاله

معمولا صحنه بحران‌های سیاسی از جمله جنگ و وضعیت فعلی که در آن به‌سر می‌بریم، صحنه‌ای به شدت متغیر، پویا و دینامیک است و در نتیجه «زمان» یک متغیر بسیار مهم در مدیریت بحران‌ها به شمار می‌رود. اصطلاحا گفته می‌شود که بحران‌ها در یک مقطعی فرود می‌آیند و یک زمان طلایی برای توافق وجود دارد که اگر طرفین در آن زمان به توافق نرسند، چه بسا که منازعه، درگیری و جنگ حالت فرسایشی پیدا کند. این روند را در جنگ اوکراین شاهد بودیم؛ یعنی زمان‌هایی وجود داشت که روسیه در موقعیت برتر بود یا اوکراین موقعیت خوبی داشت…

سال گذشته ایران عزیز با سه تهدید بزرگ مواجه شد. بعد از جنگ تحمیلی اول، اما و اگرهای زیادی در خصوص آغاز جنگ تحمیلی جدید از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل علیه کشورمان، تهدید بزرگ دوم در دی‌ماه و جنگ تحمیلی دوم در اسفندماه در فاصله کوتاه از جنگ اول، آغاز شد. هر چند در شرایط فعلی نیز آتش‌بس موقت برقرار بوده، اما همچنان سایه جنگ بر کشورمان تداوم دارد.

ایرانیان دهه‌هاست در تعلیقی فرساینده زیسته‌اند: میان تحریم و توافق و اکنون میان جنگ و آتش‌بس. با این حال، آتش‌بس شکننده کنونی، این تعلیق را به آستانه‌ای رسانده که پیش‌تر حتی قابل تصور نبود: تعلیق میان «نابودی تمدنی» و «توافقی بزرگ». این دوگانه، فراتر از لفاظی، نشان می‌دهد زمان در حال فروبستن فضای میانی تصمیم است. این فروبستگی پیامد بازگشت رابطه ایران و آمریکا به نقطه آغاز است: رابطه‌ای که با رویارویی شکل گرفت و پس از دهه‌ها تعلیق در قالب چرخه‌های «تحریم–توافق»، بار دیگر به همان نقطه بازگشته…

دنیای اقتصاد، ایران و آمریکا پس از جنگ ۴۰روزه به «وضعیت پرهزینه» رسیده‌اند که ادامه جنگ را برای هر دو ناممکن کرده است.

آیا می‌توان به پایداری آتش‌بس کنونی امید داشت؟ هر دو طرف ایران و آمریکا به یک «وضعیت پرهزینه» رسیده‌اند. از نظر ترامپ و دولت وی، ادامه جنگ در آستانه فشارهای داخلی اقتصادی که از احتمال رسیدن نفت به قیمت‌های ۲۰۰ دلاری و حتی بیشتر نشأت می‌گرفت، امری ناممکن تلقی می‌شد. از سوی دیگر، ایران با تثبیت پیروزی راهبردی خود و نمایش قدرت موشکی (عملیات وعده صادق۴)، اکنون ترجیح می‌دهد از موضع قدرت و دست برتر وارد مذاکرات شود. پس اگرچه این آتش‌بس یک صلح دائمی نیست، احتمال رسیدن به یک «تعادل نش» (Nash…

در پایان سال۱۴۰۴ نرخ تورم نقطه به نقطه بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران برابر با ۷۱.۸درصد بود. گرچه نرخ تورم سالانه در اسفند ۵۰.۶درصد بوده است، اما آنچه دقیقا بیان می‌کند در پایان اسفند هزینه سبد مصرفی خانوارها به‌طور متوسط نسبت به یک‌سال قبل چند درصد افزایش یافته است، همان نرخ تورم نقطه به نقطه است که اعلام می‌کند هزینه سبد مصرفی خانوارها به طور متوسط حدود ۷۲درصد بالاتر از یک سال قبل بوده است. این نرخ تورم ظاهرا بالاترین نرخ تورم نقطه به نقطه منتشرشده مرکز آمار ایران در طول تاریخ انتشار آمار…

ایران در کمتر از یک‌سال دوبار مورد هجوم دشمن قرار گرفت. به‌جز خسارات مستقیمی که به جان و مال مردم وارد شد، بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی کاهش یافت یا متوقف شد. این امر برای اقتصاد ایران که سال‌هاست با مشکلات مزمن روبه‌رو است، به معنای فشار بیشتر بر قدرت تولید اقتصادی، افزایش تورم و در نهایت، کاهش رفاه است. امیدوار باشیم که روند وقایع به سمت پایان جنگ پیش برود؛ ولی حتی در صورت ادامه تنش‌ها هم، دولت ناگزیر از اتخاذ سیاست‌هایی است که از شدت مشکلات بکاهد. اکنون سوال از چگونگی حمایت از معیشت مردم به…

اقتصاد ایران حتی در سناریوی بدون جنگ نیز در آستانه ورود به سال۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از عدم‌تعادل‌های ساختاری مواجه بود؛ عدم‌تعادل‌هایی که نه‌تنها تعدیل نشده، بلکه در برخی ابعاد تعمیق یافته‌اند. پایداری تورم مزمن، به‌مثابه برآیند سلطه مالی و فقدان انضباط در سیاستگذاری و حکمرانی اقتصادی،در کنار نرخ پایین و ناپایدار تشکیل سرمایه ثابت و افت درآمد ملی، از تضعیف همزمان بنیان‌های اسمی و حقیقی اقتصاد حکایت داشت. به بیان دقیق‌تر، اقتصاد در وضعیتی قرار داشت که در آن نه موتور رشد (انباشت سرمایه) به‌درستی کار…

دنیای اقتصاد؛ جنگ و بحران‌های سیاسی، همواره یکی از ارکان اصلی تغییرات در سیاست‌های داخلی و بین‌المللی بوده‌اند. در این مقاله به بررسی برخی استعاره‌های سیاسی جنگ و تاثیرات آنها بر آینده ایران می‌پردازیم.

سیاست در هر جامعه و در هر دوره‌ای، نیازمند شناخت دقیق و علمی از واقعیت‌ها و تجارب تاریخی است. در حقیقت، استعاره‌های سیاسی می‌توانند تصویری از این واقعیات را ترسیم کنند و درک ما را از موقعیت‌های پیچیده تسهیل کنند. در این میان، جنگ و بحران‌های سیاسی، همواره یکی از ارکان اصلی تغییرات در سیاست‌های داخلی و بین‌المللی بوده‌اند. در ادامه، به بررسی برخی از استعاره‌های سیاسی جنگ و تاثیرات آنها بر آینده ایران می‌پردازیم.

منفعت و حق دو مفهوم کاملا متفاوتند؛ هرچند در مواردی همپوشانی‌های مهمی هم دارند و شاید مهم‌تر اینکه وقتی سخن از منافع ملی است، موضوع بسیار پیچیده‌تر هم می‌شود. برای روشن شدن موضوع باید تاکید کرد که مفهوم حق برای عینیت یافتن، مستلزم نظام حقوقی دارای ضمانت اجراست و گرنه مفهومی ‌توخالی و معلق در هوا خواهد بود. اما مفهوم منافع ملی از جنس و جایگاه متفاوتی است.

دنیای اقتصاد: مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد که پس از جنگ ۴۰روزه و با ارزیابی اولیه از امکان دستیابی به یک توافق بزرگ برگزار شد، به شکست انجامید و پرسش‌هایی درباره سرنوشت آتش‌بس ۱۵روزه و احتمال بازگشت به جنگ ایجاد کرد.

مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد پاکستان برخلاف ارزیابی‌های اولیه که می‌توانست بعد از یک جنگ تمام‌عیار ۴۰روزه به یک توافق بزرگ و نه نهایی منجر شود، به شکست انجامید. این شکست بار دیگر این سوال توأم با نگرانی را در بین افکار عمومی ایران وجهان ایجاد کرده که سرنوشت جنگ ۴۰روزه و به عبارت دیگر آتش‌بس ایجاد شده، چه خواهد شد و آیا دوباره ایران و آمریکا و متحد منطقه‌ای آن یعنی اسرائیل درگیر جنگ خواهند شد یا اینکه می‌توان به آتش‌بس ایجادشده، حداقل در بازه زمانی تعریف‌شده برای آن یعنی ۱۵روز و امکان…

براساس گزارش مرکز آمار ایران در پاییز۱۴۰۴، بازار کار کشور با افت شاخص‌های کلیدی مواجه شده است؛ وضعیتی که در آن نرخ بیکاری به ۷.۸درصد رسیده و نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷درصد تقلیل یافته است. با این حال، آنچه در این آمارها بیش از پیش نگران‌کننده به نظر می‌رسد، وضعیت بحرانی زنان شاغل و جویای کار است. نرخ بیکاری زنان با جهشی ۲.۳واحد درصدی به ۱۶درصد رسیده و بیش از ۲۱۲هزار نفر از جمعیت فعال زنان از بازار کار خارج شده‌اند. این ارقام حاکی از آن است که زنان در برابر شوک‌های اقتصادی، آسیب‌پذیری دوچندانی…

دنیای اقتصاد: پس از هر منازعه، دوره بازسازی آغاز می‌شود که می‌تواند مسیر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور را تعیین کند. با توجه به شرایط جنگ و احتمال ورود ایران به دوره پساجنگ، طراحی چارچوبی واقع‌بینانه برای بازسازی اقتصادی ضروری است.

بعد از هر منازعه، صرف‌نظر از چگونگی آغاز و انجام آن، مرحله‌ جدید تعیین‌کننده‌تری تحت عنوان دوره بازسازی آغاز می‌شود. تجربه تاریخی کشورهای مختلف نشان می‌‌دهد که موفقیت یا ناکامی در این دوره، نه ‌تنها مسیر اقتصاد، بلکه آینده سیاسی و اجتماعی کشور را نیز شکل می‌دهد. از این منظر، با توجه به شرایط جنگ و موفقیت‌های رزمندگان شجاع میهن اسلامی و استیصال حاکم بر کشورهای متخاصم، به فضل الهی در آینده‌ای نزدیک شاهد پیروزی قاطع بر دشمنان خواهیم بود و ایران پیروزمندانه در آستانه ورود به یک دوره پساجنگ قرار…

به نظر می‌رسد که در مورد آتش‌بس دو هفته‌ای، هم موارد امیدوار کننده و هم موارد زنهاردهنده‌ای وجود دارد. ابتدا در مورد اینکه چرا این آتش‌بس می‌تواند شکننده باشد به چند نکته باید اشاره کرد؛ نخست اینکه چارچوب رفتاری دونالد ترامپ همان چارچوبی است که قبل از جنگ اخیر علیه ایران هم وجود داشت؛ یعنی چارچوب دیپلماسی اجبار. بر اساس این چارچوب رفتاری، ترامپ یا می‌خواهد از طریق دیپلماسی به خواسته‌های خود برسد یا در صورت عدم موفقیت دیپلماسی، ترجیح می‌دهد از ابزار نظامی استفاده کند و تاکنون در دو جنگی که علیه…

توضیح مقدماتی: این مقاله را به سختی بسیار تدوین کرده‌ام. برای اولین‌بار طی حدود ۴۳سال گذشته، ۳۸روز است که به سختی توانسته‌ام بر انجام کار فکری تمرکز پیدا کنم. این روزها که هر یک دقیقه‌اش مانند سال‌ها بر دوش زمان سنگینی می‌کند، برایم تلخ‌ترین دوران زندگی بوده است. برای کسی که در طول عمر خود، سختی‌های طاقت‌فرسای زیادی را تحمل کرده، این ایام، ماهیتی دیگر داشته و فشار روحی بسیار سنگین‌تری را وارد آورده است. این را از این جهت ذکر کردم که خواننده بداند، متن حاضر، با تلاش زیاد برای فائق آمدن بر این…

تحولات اخیر بازار جهانی نفت را نمی‌توان صرفا در چارچوب افزایش قیمت یا حتی تشدید ریسک ژئوپلیتیک تحلیل کرد. آنچه در حال وقوع است، تغییر در ماهیت محدودیتی است که رفتار بازار را تعیین می‌کند. در شرایط عادی، قیمت نفت عمدتا تابعی از هزینه نهایی تولید و انتظارات تقاضاست و بازارهای مالی، به‌ویژه بازار قراردادهای آتی، نقش مهمی در تعدیل نوسانات ایفا می‌کنند.

در اسفند و در شرایطی که تورم روندی فزاینده داشت و تحلیل غالب ما آن بود که بدون هیچ رخداد جدیدی این روند فزاینده تورم (افزایش نرخ تورم نه صرف افزایش سطح قیمت‌ها) تا مدتی ادامه می‌یابد و در غیاب چاره‌اندیشی برای سیاست مالی متوقف نمی‌شود، حتی اگر بانک مرکزی نهایت تلاش خود را به‌کار گیرد، جنگی ویرانگر گریبان سرزمینمان را گرفت. برای آنکه احساسی برخورد نکنیم و تحلیل واقع گرایانه را از دست ندهیم، لازم است اشاره کنیم که ریشه این جنگ بسیار عمیق‌تر از آن چیزی است که بر اساس مشاهده تحولات سال‌های اخیر و…

پس از گذشت بیش از یک ماه از تجاوز نظامی مشترک دولت‌های اسرائیل و ایالات متحده آمریکا به ایران به روشنی معلوم شده است که دولت آمریکا هیچ استراتژی مشخص و منسجمی برای این ماجراجویی نظامی نداشته و صرفا اسیر این تصور احتمالا القاشده از سوی دولت اسرائیل بوده که با نخستین ضربه کاری به سران نظام در همان روزهای اول، کار یکسره خواهد شد. اما این خیال خام با مقاومت جانانه ایرانیان و نیروهای نظامی آن باطل شد و نه تنها متجاوزان در اهداف اصلی اولیه شکست خوردند، بلکه به تدریج روشن شد ایران با استفاده…

سیاستگذاران در حوزه‌ اقتصاد کلان و مدیران بنگاه‌ها توجه دارند که در شرایط کنونی ایران که از وضعیت تعلیق چند ماه گذشته به وضعیت جنگی تمام‌عیار وارد شده‌ایم، اهداف و کارکردهای اقتصاد دچار تغییر بنیادین می‌شود؛ به‌گونه‌ای‌که نظامی مبتنی بر کارآیی، رقابت و رشد، جای خود را به نظمی مبتنی بر بقا، امنیت و مدیریت بحران می‌دهد.

«آنکه تماشاگر ویرانی‌‌‌‌هاست، خود ویران می‌شود؛ مگر آنکه در ژرفنای خویش، توان آفرینش دوباره را بیابد» - فریدریش نیچه

مدیریت بازار ارز در شرایط بحران اقتصادی، جنگ یا تحریم یکی از پیچیده‌ترین وظایف بانک‌های مرکزی است. در چنین شرایطی معمولا عرضه ارز کاهش می‌یابد، تقاضای سفته‌بازی افزایش پیدا می‌کند و انتظارات تورمی به سرعت در اقتصاد گسترش می‌یابد. اگر سیاستگذار پولی نتواند به ‌موقع و با ابزارهای مناسب وارد عمل شود، بحران ارزی می‌تواند به تورم شدید، بی‌ثباتی مالی و رکود اقتصادی منجر شود.

در روزهای سختی زندگی می‌کنیم و تلاش فراوان کردم که در قالب کتاب و مقاله‌های علمی برای نخبگان و سرمقاله برای شهروندان و افکار عمومی، نکات کلیدی پیرامون دور کردن کشور از بی‌ثباتی در داخل و دوری از جنگ در محیط منطقه و بین‌الملل بنویسیم؛ اما جنگ نیز واقعیتی است که ریشه‌های روان‌شناسانه ناشی از عقده‌های فروخفته و قهرمان‌گرایی و نارسیسیسم و کیش شخصیت، خودشیفتگی، مبانی نظری مندرج در ایدئولوژی‌های صفر و صدی و به لحاظ ساختاری از بین رفتن موازنه قوا در میان بازیگران بین‌الملل دارد.

بازار سرمایه ایران همواره در برابر شوک‌های داخلی و خارجی حساسیت بالایی داشته است. تجربه روزهای اخیر، به ویژه در بحبوحه جنگ، نشان می‌دهد تصمیم‌گیری در مورد بازگشایی بازار و مدیریت جریان نقدینگی، نیازمند دقت و برنامه‌ریزی هوشمندانه است. ورود و خروج سرمایه، در شرایط بحرانی نه تنها تحت‌تاثیر تحلیل‌های اقتصادی، بلکه به شدت تحت تاثیر روان‌شناسی جمعی فعالان بازار است. این امر ضرورت تدوین راهکارهای محافظه‌کارانه و تدابیر پیشگیرانه را دوچندان می‌کند.

اقتصاد ایران در آستانه سال‌۱۴۰۵، در نقطه‌ای ایستاده است که دیگر نمی‌توان آن را صرفا ادامه روندهای معمول اقتصادی دانست. فضای ژئوپلیتیک منطقه، تشدید درگیری‌ها، حملات به زیرساخت‌ها و تعلیق بخشی از فعالیت‌های اقتصادی، متغیری به‌مراتب مهم‌تر از متغیرهای کلاسیک اقتصادی را به مرکز تحلیل آورده و آن هم ریسک جنگ و نااطمینانی سیاسی است. در چنین شرایطی، تحلیل بازار سرمایه تنها با اتکا به‌صورت‌های مالی شرکت‌ها یا روند نرخ ارز کافی نیست؛ زیرا آنچه بازارها را هدایت می‌کند، نه صرفا سودآوری شرکت‌ها، بلکه سطح…

جنگ‌ها معمولا با ویرانی شهرها شناخته می‌شوند؛ با ساختمان‌های فروریخته، جاده‌های از هم گسسته و زیرساخت‌هایی که از کار افتاده‌اند. اما در دل این ویرانی‌های آشکار، نوع دیگری از خسارت نیز رخ می‌دهد که کمتر دیده می‌شود و گاه دیرتر فهمیده می‌شود: آسیب به حافظه تاریخی ملت‌ها.

۱. قبلا طی مقاله‌ای ضمن تاکید بر ضرورت یکسان‌سازی نرخ ارز و فواید آن در اقتصاد، یادآور شدم که شرایط اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی و اجتماعی فعلی کشور خطیر و پرچالش است و یکسان‌سازی نرخ ارز را با ریسک‌های به شدت خطرناکی روبه‌رو می‌کند؛ به‌طوری‌که می‌تواند کل پروژه اصلاح نرخ ارز را به ناکامی بکشاند. امیدوار بودم که تصمیم‌گیران در جهت درک بهتر فرآیند این کار برای بررسی دو تجربه یکسان کردن نرخ ارز در سال ۱۳۷۲ و در اوایل دهه ۱۳۸۰ وقت بیشتری می‌گذاشتند و برای آن ارزش بیشتری قائل می‌شدند و بعد از تحقیق…

آخرین داده‌های شاخص مدیران خرید در دی‌ماه۱۴۰۴ نشان می‌دهد که اقتصاد ایران به مرحله شدیدتر و ناپایدارتری از رکود تورمی وارد شده است که با کاهش شدید تقاضا، افزایش فشارهای هزینه‌ای و کاهش شدید اعتماد کسب‌وکارها مشخص می‌شود. شاخص مدیران خرید (شامخ) یا PMI از جمله شاخص‌هایی است که برای نشان دادن شرایط کلی سرمایه‌گذاری مولد و توسعه کسب‌وکار به‌کار می‌رود؛ چراکه نگرش و انتظارات فعالان اقتصادی و تجاری کشور در شرایط موجود و آینده در این شاخص نمایان می‌شود.