آثار توقف معاملات بر رفتار سرمایهگذاران بررسی شد؛
معادله پیچیده بورس
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که تمایل به فروش و خروج پول در صورت بازگشایی بازار، متاثر از افزایش نااطمینانیها و نیاز به حفظ نقدشوندگی بازار دارد. برخی سرمایهگذاران ترجیح میدهند در شرایطی که چشمانداز روشنی از آینده وجود ندارد، ریسک نگهداری داراییهای پرنوسان را کاهش دهند و بخشی از سرمایه خود را بهصورت نقد یا در ابزارهای کمریسک نگهداری کنند. اما اکنون سیاستگذار تصمیم گرفته تا اطلاع ثانوی بورس را بسته نگه دارد. این در حالی است که یکی از مهمترین داراییهای بازار، اعتماد سرمایهگذار است؛ متغیری که اگر تضعیف شود، بازگشایی بازار نیز لزوما به بازگشت سرمایهها منجر نخواهد شد. تجربه نشان داده سرمایهگذار بیش از آنکه از نوسان بترسد، از نامشخص بودن قواعد بازی واهمه دارد. این وضعیت در دورههای توقف طولانیمدت معاملات به اوج میرسد.
برآیند گفتوگوی «دنیایاقتصاد» با کارشناسان بازار سرمایه نشان میدهد، نخستین گام برای جلوگیری از خروج سرمایه، شفافسازی مستمر است. سرمایهگذار باید بداند چرا بازار بسته مانده، چه ریسکهایی در حال مدیریت است و چه سناریوهایی برای بازگشایی در نظر گرفته شده است. سکوت یا اطلاعرسانی قطرهچکانی، میتواند به شکلگیری بیاعتمادی دامن بزند. در مقابل، ارائه گزارشهای منظم از وضعیت صنایع، آثار بحران بر سودآوری شرکتها و روند تصمیمگیریها، میتواند تا حدی ابهام را کاهش و سرمایهگذار را از هراس بسته بودن بازار نجات دهد.
از سویی، ارائه نقشه راه بازگشایی میتواند از بروز برخی شایعات جلوگیری کند. حتی اگر زمان دقیق بازگشایی مشخص نباشد، اعلام چارچوب کلی از جمله تدریجی بودن بازگشت معاملات، نحوه مدیریت نوسانات و نقش نهادهای حمایتی میتواند انتظارات سرمایهگذاران را سامان دهد. آنچه اهمیت دارد، پیشبینیپذیر کردن رفتار سیاستگذار است. این مساله به سرمایهگذار حس کنترل و امکان برنامهریزی میدهد.
در کنار این موارد، تقویت ابزارهای کمریسک و نقدشونده نیز اهمیت دارد. در دوره توقف بازار سهام، بخشی از سرمایهها به سمت صندوقهای درآمد ثابت یا داراییهای جایگزین حرکت میکنند. اگر این ابزارها بتوانند بازدهی معقول و دسترسی آسان را فراهم کنند، نقش پارک موقت سرمایههای خرد را ایفا کرده و از خروج کامل منابع از بازار سرمایه جلوگیری میکنند. اگرچه باید به این نکته توجه داشت که نمیتوان انتظار داشت سرمایهگذار در شرایط ابهام طولانیمدت، بدون واکنش باقی بماند. بنابراین، مدیریت انتظارات اهمیت بالایی دارد. تحلیلگران بازارهای مالی تاکید میکنند که تعطیلی بازار به معنای حذف ریسک نیست، بلکه انتقال آن به زمان بازگشایی است. به این ترتیب از این منظر سیاستگذار میتواند نگاه واقعبینانهتری به وضعیت کنونی داشته باشد.
دوگانه تعطیلی تالار شیشهای
اعتماد سرمایهگذار زمانی حفظ میشود که فعالان بازار احساس کنند در تصمیمات کلان، منافع او نیز در نظر گرفته شده است. اگر سیاستگذار بتواند میان مدیریت ریسک کوتاهمدت و حفظ کارکرد بازار در بلندمدت تعادل برقرار کند، احتمال ماندگاری سرمایهها افزایش مییابد. در غیر این صورت، حتی با بازگشایی بازار، بازگشت اعتماد به سادگی حاصل نخواهد شد. با گذشت نزدیک به دو ماه از تعطیلی بازار سهام، این پرسش مطرح میشود که آیا تعطیلی بازار، توانسته از زیان بیشتر جلوگیری کند یا به تضعیف اعتماد سرمایهگذاران انجامیده است؟ درحالیکه برخی تحلیلگران معتقدند این تصمیم مانع از شکلگیری موجهای سنگین فروش و افتهای کنترلناپذیر شده، گروهی دیگر بر این باورند که تعویق کشف قیمت و محدود شدن نقدشوندگی، به افزایش نگرانیها دامن زده است.
در این میان، رفتار سرمایهگذاران نیز نشان میدهد نااطمینانی نسبت به آینده بر تصمیمات آنها سایه انداخته و مسیر بازار را در وضعیتی مردد نگه داشته است. در همین رابطه علیرضا خانمحمدی، تحلیلگر بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد»، با اشاره به طولانی شدن توقف معاملات سهام، بر ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریعتر وضعیت بازار تاکید کرد و گفت: با نزدیک شدن زمان تعطیلی بازار به حدود دو ماه، این وضعیت میتواند بهتدریج آثار خود را بر رفتار و اعتماد سرمایهگذاران نشان دهد. در شرایط فعلی، اگرچه برخی ابزارهای کم ریسک مانند صندوقهای درآمد ثابت و صندوقهای کالایی مبتنی بر طلا فعال هستند و امکان دادوستد در این بخشها فراهم است، اما بازار سهام بهعنوان بخش اصلی و تعیینکننده بازار سرمایه همچنان در وضعیتی تعطیل قرار دارد. همین موضوع باعث شده بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاران با بلاتکلیفی مواجه شوند. در واقع نه امکان نقد کردن داراییهای خود را دارند و نه میتوانند درباره مسیر آتی سرمایهگذاریشان تصمیمگیری دقیقی داشته باشند.
او افزود: بخشی از سهامداران به پول نقد نیاز دارند و برخی دیگر نیز صرفا به دنبال آن هستند که از وضعیت قیمتی داراییهای خود مطلع شوند یا در ترکیب پرتفوی خود تغییراتی ایجاد کنند. اما در شرایطی که بازار بسته است، این امکان از آنها سلب شده و همین موضوع میتواند به مرور باعث افزایش نارضایتی شود.
این کارشناس با تاکید بر اهمیت مدیریت انتظارات گفت: اگر این وضعیت برای مدت طولانیتری ادامه پیدا کند، ریسک خدشهدار شدن اعتماد در بازار سرمایه افزایش مییابد. آنچه بیش از هر چیز میتواند به این فضا دامن بزند، نبود چشمانداز مشخص درباره زمان و نحوه بازگشایی بازار است. سرمایهگذار نیاز دارد بداند که قرار است چه اتفاقی بیفتد، چه سناریوهایی پیش روی بازار قرار دارد و در صورت بازگشایی، با چه شرایطی مواجه خواهد شد.
علیرضا خانمحمدی در ادامه با اشاره به الزامات بازگشایی بازار اظهار کرد: پیش از هرگونه تصمیم برای آغاز معاملات، لازم است وضعیت شرکتهایی که در جریان تحولات اخیر آسیب دیدهاند، بهطور دقیق مشخص شود. به گفته او، بخش مهمی از صنایع بزرگ و اثرگذار، بهویژه در حوزههایی مانند فلزات اساسی و پتروشیمی، با آسیبهایی در زیرساخت یا فرآیند تولید مواجه شدهاند و این موضوع میتواند اثر قابلتوجهی بر سودآوری آنها برجای بگذارد.
او افزود: در چنین شرایطی، انتشار گزارشهای شفاف و دقیق از سوی شرکتها اهمیت زیادی دارد. این گزارشها باید شامل برآورد میزان خسارت، زمانبندی بازگشت به چرخه تولید، نحوه تامین مالی برای جبران آسیبها و برنامههای عملیاتی برای ادامه فعالیت باشد. همچنین شرکتهایی که بهطور مستقیم آسیب ندیدهاند نیز باید وضعیت تولید، فروش و زنجیره تامین خود را تشریح کنند تا مشخص شود آیا اختلالی در تامین مواد اولیه یا بازار فروش آنها ایجاد شده یا نه.
این کارشناس تاکید کرد: ارائه چنین اطلاعاتی پیش از بازگشایی بازار میتواند نقش مهمی در کاهش هیجانات ایفا کند. به عبارت دیگر، اگر سرمایهگذار با اطلاعات کافی وارد بازار شود، احتمال بروز رفتارهای تودهوار و فروشهای هیجانی کاهش مییابد و فرآیند کشف قیمت نیز منطقیتر انجام خواهد شد. او در ادامه گفت حتی در سناریویی که شرایط سیاسی بهبود یابد و مسیر مذاکرات به سمت توافق حرکت کند، باز هم ارائه این اطلاعات ضروری است. چراکه بدون شفافیت، نمیتوان انتظار داشت بازار بهصورت پایدار به تعادل برسد. در واقع، چه در شرایط تداوم ابهام و چه در صورت کاهش تنشها، اطلاعات دقیق از وضعیت شرکتها پیشنیاز تصمیمگیری در بازار خواهد بود.
بازار جایگزین
به گفته علیرضا خانمحمدی، در صورتی که امکان بازگشایی کامل بازار سهام در کوتاهمدت فراهم نباشد، میتوان از ابزارهای جایگزین برای کاهش فشار استفاده کرد. یکی از این راهکارها، طراحی یک بازار موقت یا جبرانی است که در آن سرمایهگذارانی که نیاز فوری به پول نقد دارند، بتوانند بخشی از دارایی خود را به فروش برسانند.
او افزود ایجاد چنین بازاری میتواند به تخلیه بخشی از فشار فروش انباشته کمک کند و در زمان بازگشایی رسمی، از شدت هیجانات بکاهد. در این بازار میتوان انعطاف بیشتری در دامنه نوسان یا شرایط معاملاتی در نظر گرفت تا امکان انجام معاملات با سهولت بیشتری فراهم شود.
این کارشناس، همچنین به استفاده از ابزارهای مالی مکمل اشاره کرد و گفت ابزارهایی مانند بیمه سهام، اوراق مشتقه یا سایر ابزارهای مدیریت ریسک میتوانند در این مقطع نقش موثری ایفا کنند. این ابزارها به سرمایهگذاران کمک میکنند تا در شرایط عدم قطعیت، ریسک خود را مدیریت کنند و با اطمینان بیشتری در بازار باقی بمانند.
بر اساس دیدگاه این تحلیلگر بازارهای مالی، مجموعه اقداماتی از جمله شفافسازی اطلاعات، ارائه چشمانداز مشخص، طراحی ابزارهای مکمل و مدیریت تدریجی بازگشایی، میتواند به حفظ اعتماد سرمایهگذاران کمک کند. به گفته او، مهمترین هدف در شرایط فعلی باید جلوگیری از تشدید بیاعتمادی و فراهم کردن زمینهای برای بازگشت آرام و منطقی بازار به چرخه معاملات باشد. بدون اعتماد، حتی بازگشایی بازار نیز نمیتواند به بهبود پایدار شرایط منجر شود.
