از آغاز جنگ چه بر سر کسب و کارهای رمزارزی آمد؟
سایه نااطمینانی بر سر کریپتو
در این میان، رفتار کاربران نیز بهطور محسوسی تغییر کرد. بسیاری از فعالان بازار، در واکنش به نااطمینانیهای فزاینده، داراییهای خود را از صرافیها خارج کرده و به کیفپولهای شخصی، بهویژه ولتهای سرد، منتقل کردند تا از ریسکهای امنیتی و زیرساختی در امان بمانند. این جابهجایی گسترده، در کنار کاهش نقدشوندگی بازار و افت فعالیت صرافیها، فشار مضاعفی بر اکوسیستم رمزارزی کشور وارد کرد.
آنچه در این میان بیش از همه قابل تأمل است،آسیبپذیر بودن زیرساختهای اقتصاد دیجیتال در مواجهه با بحران است. تجربه اخیر نشان داد که نبود سیاستگذاری پایدار، وابستگی شدید به زیرساختهای محدود و عدم آمادگی برای مدیریت شرایط اضطراری، چگونه میتواند یک بازار نوپا اما روبهرشد را در مدت کوتاهی با چالشهای جدی مواجه کند. بیتوجهی به الزامات توسعه اقتصاد دیجیتال، نهتنها ریسک سرمایهگذاری را افزایش داده، بلکه اعتماد کاربران را نیز بهعنوان مهمترین سرمایه این بازار، تضعیف کرده است. در مجموع، تحولات اخیر را نمیتوان یک واکنش کوتاهمدت به بحرانهای سیاسی دانست؛ بلکه باید آن را نشانهای از آسیبپذیری عمیقتر در ساختار اقتصاد دیجیتال کشور تلقی کرد، آسیبی که در صورت تداوم بیتوجهی، میتواند پیامدهای بلندمدتتری برای آینده این بازار به همراه داشته باشد.
فرار سرمایه در سایه جنگ
با آغاز درگیریها، بازار رمزارز ایران بهسرعت تحت تاثیر فضای پرتنش سیاسی قرار گرفت و نشانههای آشکاری از رفتارهای هیجانی در میان کاربران نمایان شد. حجم تراکنشها در صرافیهای داخلی بهطور محسوسی افت کرد و همزمان، موجی از خروج سرمایه شکل گرفت؛ بهگونهای که در روزهای ابتدایی مارس ۲۰۲۶، میزان خروج دارایی از برخی صرافیها به بالاترین سطح خود رسید.
بر اساس دادههای منتشرشده، تنها در چند روز نخست بحران، حدود ۱۰ تا ۱۵میلیون دلار رمزارز از صرافیهای داخلی خارج شد؛ رقمی که در مقایسه با دوره پیش از تنشها، رشد چندبرابری را نشان میدهد. این واکنش سریع، بیش از هر چیز ریشه در نگرانی کاربران نسبت به امنیت داراییها، افزایش عدم قطعیت اقتصادی و احتمال اختلال در زیرساختهای مالی داشت.
بررسی روندها نشان میدهد که حجم بازار، که در ابتدای سال ۲۰۲۶ در محدوده ۸ تا ۱۱میلیارد دلار قرار داشت، در اثر این شوک تا حدود ۸۰ درصد کاهش موقتی را تجربه کرد. این افت شدید، بار دیگر حساسیت بالای بازار رمزارز به تحولات ژئوپلیتیک را برجسته میکند. با این حال، آنچه در این میان قابلتوجه است، پایداری نسبی ساختار بازار است. صرافیهای داخلی توانستند پس از چند روز به ثبات عملیاتی برسند و جریان معاملات، هرچند با حجم کمتر، ادامه یافت. این موضوع نشان میدهد که رمزارز در ایران، حتی در شرایط بحرانی، از چرخه اقتصادی حذف نمیشود، بلکه بهعنوان ابزاری برای مدیریت ریسک و حفظ ارزش داراییها نقشآفرینی میکند. در چنین شرایطی، الگوی رفتاری کاربران نیز قابل تأمل است. دادههای تحلیل بلاکچین نشان میدهد که سرمایهگذاران برای کاهش ریسک، داراییهای خود را از صرافیها به کیفپولهای شخصی یا پلتفرمهای خارجی منتقل میکنند. تنها در نخستین ساعت پس از آغاز حملات، بیش از ۲میلیون دلار دارایی رمزارزی از صرافیهای ایرانی خارج شده است که نشانهای روشن از واکنش سریع و احتیاطآمیز فعالان این بازار در برابر تحولات سیاسی به شمار میرود.
کوچ زیر آتش
در جریان بحران، نقش کاربران خرد در بازار رمزارز ایران بیش از هر زمان دیگری پررنگ شد و عملا جهت حرکت بازار را تعیین کرد. الگوی تراکنشها نشان میدهد که تصمیمات این گروه، بهسرعت به تغییرات قابلتوجه در جریان نقدینگی منجر شده و سهم تعیینکنندهای در شکلدهی رفتار کلی بازار داشته است. به بیان دیگر، در شرایطی که نااطمینانی افزایش یافته بود، این کاربران خرد بودند که با واکنشهای سریع، مسیر جابهجایی سرمایه را تغییر دادند. بر اساس دادههای TRM Labs، بیش از ۹۵ درصد تراکنشها توسط سرمایهگذاران خرد انجام شده است - آماری که بهخوبی نشان میدهد ساختار بازار رمزارز ایران تا چه اندازه به رفتار این گروه وابسته است. با آغاز درگیریها، این کاربران بهسرعت رفتار خود را تعدیل کردند. بخشی از معاملات به سمت صرافیهای همتابههمتا (P۲P) و پلتفرمهای خارجی منتقل شد؛ اقدامی که با هدف کاهش ریسکهای ناشی از محدودیتهای داخلی، نگرانی از دسترسی به داراییها و نوسانات شدید بازار انجام گرفت. این جابهجایی، نشاندهنده سطحی از بلوغ رفتاری در میان فعالان خرد است که در مواجهه با ریسک، بهدنبال گزینههای جایگزین میگردند.
این تغییر رفتار همچنین بیانگر تحول در کارکرد رمزارز برای کاربران ایرانی است. در چنین شرایطی، رمزارز صرفا یک ابزار سرمایهگذاری تلقی نمیشود، بلکه به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی، مدیریت ریسک و حتی انتقال سرمایه در شرایط بحرانی تبدیل میشود. دادههای مقایسهای نیز این روند را تایید میکنند؛ سهم معاملات P۲P پس از شروع درگیریها افزایش قابلتوجهی داشته و بخشی از فعالیتهای بازار را به خود اختصاص داده است. در کنار این تحولات، وقوع برخی حملات سایبری و هک صرافیها، فشار مضاعفی بر فضای بازار وارد کرد و تا حدی باعث کاهش اعتماد به برخی پلتفرمهای داخلی شد. با این حال، برخلاف انتظار، بازار دچار توقف کامل نشد.
پناه به ذخیرهسازی آفلاین
در هفتههای اخیر و همزمان با افزایش نوسانات بازار و تشدید محدودیتهای زیرساختی، الگوی نگهداری دارایی در میان کاربران رمزارز ایران دستخوش تغییر شده است. شواهد نشان میدهد که بخشی از سرمایهگذاران تلاش کردهاند داراییهای خود را از صرافیهای داخلی و حتی در مواردی خارجی خارج کرده و به ابزارهای نگهداری آفلاین، موسوم به «ولت سرد»، منتقل کنند. این نوع کیفپولها به دلیل عدم اتصال مستقیم به اینترنت، ریسک هک و سرقت دیجیتال را به حداقل میرسانند و به همین دلیل، در شرایط پرریسک، به گزینهای قابل اتکا برای حفظ دارایی تبدیل میشوند.
اگرچه آمار دقیقی از حجم این جابهجاییها در دست نیست، اما روند کلی بازار نشاندهنده افزایش تمایل به ذخیرهسازی امن پیش از بروز اختلالات احتمالی در زیرساختهاست. بهویژه در مقاطعی که نگرانی از قطعی اینترنت یا محدودیت دسترسی به خدمات مالی افزایش مییابد، کاربران ترجیح میدهند دارایی خود را به محیطی منتقل کنند که وابستگی کمتری به شرایط بیرونی داشته باشد. این رفتار را میتوان واکنشی منطقی به مجموعهای از ریسکهای سیاسی، اقتصادی و فناورانه دانست.
در عین حال، محدودیتهای زیرساختی و وابستگی برخی خدمات به شبکههای بینالمللی، انجام کامل تراکنشها را با چالش مواجه کرده است. در برخی موارد، کاربران تنها امکان انجام تبادلات محدود داخلی را داشتهاند و دسترسی به امکانات گستردهتر با اختلال همراه بوده است. این مساله، اهمیت مدیریت ریسک و انتخاب ابزار مناسب برای نگهداری دارایی را دوچندان کرده است.
با وجود مزایای امنیتی، استفاده از ولتهای سرد بدون چالش نیست. سازگاری کیفپول با شبکه رمزارز مورد نظر، یکی از نکات کلیدی در انتخاب این ابزارهاست، چرا که همه کیفپولها از تمامی شبکهها پشتیبانی نمیکنند. علاوه بر این، استفاده موثر از این ابزارها نیازمند دانش و مهارت فنی است؛ بهویژه در شرایطی که محدودیتهای اینترنتی و تحریمها میتواند فرآیند انجام تراکنش را پیچیدهتر کند.
در مجموع، گرایش به ولتهای سرد را میتوان بخشی از راهبرد تطبیقی کاربران در مواجهه با شرایط پرریسک دانست؛ راهبردی که با هدف حفظ ارزش دارایی و کاهش آسیبپذیری در برابر اختلالات بیرونی شکل گرفته و نشاندهنده افزایش بلوغ رفتاری در میان فعالان بازار رمزارز است.
